بايد كه محتسب در هنگام حسبت نرم گفتار و گشاده‌رو و خوشخو باشد ، چه اين روش سبب گرايش دلها و رسيدن به مقصود است . خداوند متعال به پيغمبر خود ( ص ) فرمود : « هرگاه بد زبان و درشتخو و سختدل مىبودى از پيرامون تو پراكنده مىشدند . » « 1 » و نيز بايد دانست كه درشتى در پند دلها را مىرماند . گويند مردى نزد مأمون آمد و او را امر به معروف و نهى از منكر كرد و در سخن درشتى نمود . مأمون گفت : اى فلان ، خداوند شخصى را كه نيكوتر از تو بود ( حضرت محمد ) به سوى كسى كه بدتر از من بود ( فرعون ) فرستاد و به موسى و هارون گفت : « با وى ( فرعون ) به نرمى سخن گوييد ، شايد كه بپذيرد يا بترسد . » « 2 » آنگاه مأمون روگردانيد و به وى ننگريست . و نيز به نرمى بدان توان رسيد كه به درشتى نتوان رسيد ، چنان كه رسول خدا فرمود : خدا نرم گفتار است و هر نرم گفتارى را دوست دارد . به نرمى آن بخشد كه به درشتى نبخشد « 3 » ، و اللّه اعلم .

--> ( 1 ) - « وَ لَوْ كُنْتَ فَظًّا غَلِيظَ الْقَلْبِ لَانْفَضُّوا مِنْ حَوْلِكَ » ( قرآن سورهء 3 « آل عمران » آيهء 159 ) . ( 2 ) - « فَقُولا لَهُ قَوْلًا لَيِّناً لَعَلَّهُ يَتَذَكَّرُ أَوْ يَخْشى » ( قرآن سورهء 20 « طه » آيهء 44 ) . ( 3 ) - قال ( ص ) : « ان اللّه رفيق يحب كل رفيق ، يعطى على الرفق ما لا يعطى على التعنيف » .